LỄ CÚNG TẠI NHÀ TRƯỞNG CÁC DÒNG TỘC

Sau lễ cúng tại nhà các trưởng họ một ngày, trưởng họ của các dòng tộc sẽ tập trung tại nhà trưởng làng. Lúc này, trưởng làng là người chủ trì (Mổ Cóc) còn các trưởng họ với tư cách là So Vé cùng chủ trì thực hiện buổi lễ cúng. Vì mỗi năm có cuộc bầu chọn và bói chân gà tìm ra người chủ trì nên người trưởng làng có thể thay đổi và địa điểm cúng cũng thay đổi theo. Ai được bầu làm trưởng làng phải dựng thêm một nhà phụ nối tiếp sát ngay nhà chính của nhà mình để hành lễ. Ngôi nhà phụ khởi công được cộng đồng đến giúp, trong nhà đặt một thân cây khô nằm ngang để treo chiêng, trống. Trước đây cộng đồng người La Chí còn sử dụng cả trống đồng, bao gồm một trống đực và một trống cái để hành lễ. Sau buổi lễ, trống sẽ được mang vào hang trong núi để cất, nhưng năm 1976 một người trong cộng đồng nghĩ rằng trong trống đồng có chứa đồng đen nên trộm trống đem đi  bán và phá hỏng, từ đó cộng đồng không còn vật thiêng này nữa.

 Trong lễ cúng, Mổ Cóc và các So Vé phải mặc bộ quần áo dài, trên đầu đội mũ vải hình chóp mầu đen, đỉnh mũ có một đoạn vải gắn vào tượng trưng cho tóc của phụ nữ.Truyện kể rằng: Trước đây việc cúng bái tổ tiên của người La Chí do người phụ nữ trong gia đình đảm nhiệm, nhưng một ngày kia khi nghe thấy các làn điệu dân ca gọi mời từ các sườn núi xa xa, người phụ nữ liền đi hát mà quên mất rằng mình sắp phải cúng tổ tiên. Do vậy, người đàn ông trong gia đình đã mặc bộ quần áo của phụ nữ, đội thêm cái mũ có gắn thêm đoạn vải giả làm nữ giới để cúng tổ tiên. Từ đó đến nay người đàn ông đảm nhận công việc này và mặc bộ quần áo của phụ nữ để cúng.

Trong lễ cúng đó người La Chí không sử dụng tiền giấy bản trong lễ cúng của mình, lý giải cho điều này trong truyện kể của tổ tiên truyền lại rằng: Ngày xưa khi dân tộc La Chí cùng các dân tộc khác đi tìm đất đai canh tác, các dân tộc khác nhanh chân hơn và tham lam nên họ đi đến vùng đất nào thì đánh dấu vùng đất mà mình tìm thấy bằng việc dùng cỏ khô đốt thành các đống tro nhỏ đánh dấu vùng đất của họ. Người La Chí đi rất chậm, họ xếp ba tảng đá kê thành bếp và dùng cành củi, thân cây to để nấu ăn. Vào thời điểm ấy tại vùng đất này do địa hình sườn núi dốc, thường xuyên có gió lớn và mưa to nên các đống tro đốt từ cỏ của các dân tộc khác bay đi và trôi hết, những bếp kê ba tảng đá có vết cháy xém đen của người La Chí còn sót lại. Các dân tộc khác ai cũng bảo vùng đất đó là của họ, nhưng không tìm được những điểm đánh dấu của mình, đành phải nhường lại đất cho người La Chí. Chính vì vậy, các dân tộc khác khi trong bản làng có ai chết đều phải tung tiền giấy, dụng ý là để mua đất chôn của người La Chí. Người La Chí nhiều đất không phải cầu cạnh ai, không cần mua đất của ai nên không phải dùng tiền giấy là vì lẽ ấy.

Trưởng làng (Mổ Cóc) là người cúng đầu tiên, sau đó các trưởng họ mới được cúng, nếu trưởng làng được chọn là người chưa thuộc hết các bài cúng thì sẽ được một người già am hiểu nhất về các phong tục giúp đỡ và nhắc nhở trong các bài cúng. Trang phục của người giúp đỡ khác với Mổ Cóc, người này quấn khăn vòng xung quanh đầu chứ không đội mũ, mặc áo ngắn chứ không mặc áo dài và mặc quần chân què ống rộng. Người giúp đỡ cũng có thể giúp cho các So Vé khi những người này tham gia cúng. Mổ Cóc thực hiện bài cúng mời tổ tiên của người La Chí về ăn tết cùng dân bản, cùng ăn thịt trâu mà dân bản nuôi được, cùng ăn xôi của dân bản trồng được trên mảnh đất Bản Díu màu mỡ, cùng uống rượu ngọt (rượu hoẵng) như tấm lòng thảo thơm của dân bản vậy. Mổ Cóc cũng dùng “Đoọc Khâu” đưa qua đưa lại để cầu mong cho cây lúa tốt tươi mùa màng bội thu.

Sau khi trưởng làng cúng xong, các trưởng họ bắt đầu được cúng, họ cũng dùng sừng trâu chứa rượu hoẵng gọi tổ tiên dòng họ của mình về đây chứng giám cho lòng thành của con cháu, nhờ có tổ tiên phù hộ mà nhân lực trong họ càng đông, sức người càng mạnh, ngô, thóc đầy bồ, đầy nhà, trâu, ngựa đầy chuồng. Các trưởng họ đọc các bài cúng, đồng thời uống rượu, bốc thịt và ăn xôi báo hiệu tổ tiên đã về, chia các phần thịt rượu cho nhau thể hiện sự đoàn kết tương trợ giữa các dòng họ.

Kết thúc phần cúng là màn đánh chiêng trống, ban đầu đội hình gồm hai người đánh chiêng và hai người đánh trống với tư thế đứng thẳng, không được nhún nhảy, đồng thời gõ dạo một đoạn. Tiếp đến các trưởng họ đứng dậy, cầm đôi dùi trống vái Mổ Cóc và các trưởng họ khác, trưởng họ đánh trống bên phải nhún người theo nhịp trống, tiếp đến là nhảy một vòng theo chiều kim đồng hồ sang đánh mặt trống đối diện. Cứ như vậy, các trưởng họ lần lượt đánh trống, khi tiếng trống của So Vé cuối cùng dừng lại cũng là lúc nghi lễ của buổi cúng kết thúc. Chủ nhà dọn mâm ai đến xem buổi cúng hôm nay đều được mời rượu, ăn thịt trâu.

(Trích lí lịch Tết Khu Cù Tê- sở vhtt&dl tỉnh Tuyên Quang bảo tàng tỉnh)
Categories: ,

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *