LỄ CÚNG TẠI NHÀ TRƯỞNG CÁC DÒNG TỘC (Ritual at the house of the clan heads)

 

Sau lễ cúng tại nhà các trưởng họ một ngày, trưởng họ của các dòng tộc sẽ tập trung tại nhà trưởng làng. Lúc này, trưởng làng là người chủ trì (Mổ Cóc) còn các trưởng họ với tư cách là So Vé cùng chủ trì thực hiện buổi lễ cúng. Vì mỗi năm có cuộc bầu chọn và bói chân gà tìm ra người chủ trì nên người trưởng làng có thể thay đổi và địa điểm cúng cũng thay đổi theo. Ai được bầu làm trưởng làng phải dựng thêm một nhà phụ nối tiếp sát ngay nhà chính của nhà mình để hành lễ. Ngôi nhà phụ khởi công được cộng đồng đến giúp, trong nhà đặt một thân cây khô nằm ngang để treo chiêng, trống. Trước đây cộng đồng người La Chí còn sử dụng cả trống đồng, bao gồm một trống đực và một trống cái để hành lễ. Sau buổi lễ, trống sẽ được mang vào hang trong núi để cất, nhưng năm 1976 một người trong cộng đồng nghĩ rằng trong trống đồng có chứa đồng đen nên trộm trống đem đi  bán và phá hỏng, từ đó cộng đồng không còn vật thiêng này nữa.

 Trong lễ cúng, Mổ Cóc và các So Vé phải mặc bộ quần áo dài, trên đầu đội mũ vải hình chóp mầu đen, đỉnh mũ có một đoạn vải gắn vào tượng trưng cho tóc của phụ nữ.Truyện kể rằng: Trước đây việc cúng bái tổ tiên của người La Chí do người phụ nữ trong gia đình đảm nhiệm, nhưng một ngày kia khi nghe thấy các làn điệu dân ca gọi mời từ các sườn núi xa xa, người phụ nữ liền đi hát mà quên mất rằng mình sắp phải cúng tổ tiên. Do vậy, người đàn ông trong gia đình đã mặc bộ quần áo của phụ nữ, đội thêm cái mũ có gắn thêm đoạn vải giả làm nữ giới để cúng tổ tiên. Từ đó đến nay người đàn ông đảm nhận công việc này và mặc bộ quần áo của phụ nữ để cúng.

Trong lễ cúng đó người La Chí không sử dụng tiền giấy bản trong lễ cúng của mình, lí giải cho điều này trong truyện kể của tổ tiên truyền lại rằng: Ngày xưa khi dân tộc La Chí cùng các dân tộc khác đi tìm đất đai canh tác, các dân tộc khác nhanh chân hơn và tham lam nên họ đi đến vùng đất nào thì đánh dấu vùng đất mà mình tìm thấy bằng việc dùng cỏ khô đốt thành các đống tro nhỏ đánh dấu vùng đất của họ. Người La Chí đi rất chậm, họ xếp ba tảng đá kê thành bếp và dùng cành củi, thân cây to để nấu ăn. Vào thời điểm ấy tại vùng đất này do địa hình sườn núi dốc, thường xuyên có gió lớn và mưa to nên các đống tro đốt từ cỏ của các dân tộc khác bay đi và trôi hết, những bếp kê ba tảng đá có vết cháy xém đen của người La Chí còn sót lại. Các dân tộc khác ai cũng bảo vùng đất đó là của họ, nhưng không tìm được những điểm đánh dấu của mình, đành phải nhường lại đất cho người La Chí. Chính vì vậy, các dân tộc khác khi trong bản làng có ai chết đều phải tung tiền giấy, dụng ý là để mua đất chôn của người La Chí. Người La Chí nhiều đất không phải cầu cạnh ai, không cần mua đất của ai nên không phải dùng tiền giấy là vì lẽ ấy.

Trưởng làng (Mổ Cóc) là người cúng đầu tiên, sau đó các trưởng họ mới được cúng, nếu trưởng làng được chọn là người chưa thuộc hết các bài cúng thì sẽ được một người già am hiểu nhất về các phong tục giúp đỡ và nhắc nhở trong các bài cúng. Trang phục của người giúp đỡ khác với Mổ Cóc, người này quấn khăn vòng xung quanh đầu chứ không đội mũ, mặc áo ngắn chứ không mặc áo dài và mặc quần chân què ống rộng. Người giúp đỡ cũng có thể giúp cho các So Vé khi những người này tham gia cúng. Mổ Cóc thực hiện bài cúng mời tổ tiên của người La Chí về ăn tết cùng dân bản, cùng ăn thịt trâu mà dân bản nuôi được, cùng ăn xôi của dân bản trồng được trên mảnh đất Bản Díu màu mỡ, cùng uống rượu ngọt (rượu hoẵng) như tấm lòng thảo thơm của dân bản vậy. Mổ Cóc cũng dùng “Đoọc Khâu” đưa qua đưa lại để cầu mong cho cây lúa tốt tươi mùa màng bội thu.

Sau khi trưởng làng cúng xong, các trưởng họ bắt đầu được cúng, họ cũng dùng sừng trâu chứa rượu hoẵng gọi tổ tiên dòng họ của mình về đây chứng giám cho lòng thành của con cháu, nhờ có tổ tiên phù hộ mà nhân lực trong họ càng đông, sức người càng mạnh, ngô, thóc đầy bồ, đầy nhà, trâu, ngựa đầy chuồng. Các trưởng họ đọc các bài cúng, đồng thời uống rượu, bốc thịt và ăn xôi báo hiệu tổ tiên đã về, chia các phần thịt rượu cho nhau thể hiện sự đoàn kết tương trợ giữa các dòng họ.

Kết thúc phần cúng là màn đánh chiêng trống, ban đầu đội hình gồm hai người đánh chiêng và hai người đánh trống với tư thế đứng thẳng, không được nhún nhảy, đồng thời gõ dạo một đoạn. Tiếp đến các trưởng họ đứng dậy, cầm đôi dùi trống vái Mổ Cóc và các trưởng họ khác, trưởng họ đánh trống bên phải nhún người theo nhịp trống, tiếp đến là nhảy một vòng theo chiều kim đồng hồ sang đánh mặt trống đối diện. Cứ như vậy, các trưởng họ lần lượt đánh trống, khi tiếng trống của So Vé cuối cùng dừng lại cũng là lúc nghi lễ của buổi cúng kết thúc. Chủ nhà dọn mâm ai đến xem buổi cúng hôm nay đều được mời rượu, ăn thịt trâu. (Trích lí lịch Tết Khu Cù Tê- sở vhtt&dl tỉnh Tuyên Quang bảo tàng tỉnh)

✨ Hãy kéo xuống để khám phá bài viết bằng tiếng Anh nhé! (Scroll down to explore the English version!)

One day after the clan-based rituals are held at the homes of the clan heads, the heads of all clans gather at the village head’s house to conduct a communal ceremony. On this occasion, the village head serves as the Mổ Cóc (chief ritual officiant), while the clan heads assume the role of So Vé (ritual assistants), jointly presiding over the ceremony. Since the Mổ Cóc is selected annually through an election and a divination ritual using chicken feet, both the village head and the location of the ceremony may change from year to year.

The person chosen as Mổ Cóc must construct an auxiliary ritual house adjoining the main house. This structure is built with the assistance of the entire community. Inside, a horizontal wooden beam is installed to suspend the ceremonial gongs and drums. In the past, the La Chí community also used a pair of bronze drums—one male and one female—for ritual purposes. After each ceremony, these sacred drums were stored in a cave in the mountains. However, in 1976, a member of the community mistakenly believed that the drums contained valuable “black bronze,” stole them, and destroyed them for sale. Since then, the community has no longer possessed these sacred ritual objects.

During the ceremony, the Mổ Cóc and the So Vé wear long ceremonial robes together with black conical cloth hats. At the top of each hat is a strip of fabric symbolizing a woman’s hair. According to La Chí oral tradition, ancestral worship was originally performed by women. One day, however, a woman heard folk songs echoing from the distant mountains and left to join the singing, forgetting that she was responsible for conducting the ancestral ritual. To ensure that the ceremony was not interrupted, the man of the household dressed in the woman’s ceremonial clothing and wore a hat decorated with a strip of cloth to resemble a woman’s hair before performing the ritual. Since that time, men have assumed responsibility for conducting the ancestral ceremonies while continuing to wear the traditional female ritual attire.

Unlike many other Vietnamese ethnic groups, the La Chí do not burn votive paper during their rituals. According to ancestral legend, when the La Chí and other ethnic groups first searched for land to cultivate, the other groups moved more quickly and marked their territories by burning dry grass into small piles of ash. The La Chí, traveling more slowly, stopped to cook by building three-stone hearths with firewood. Because the mountainous region was frequently exposed to strong winds and heavy rains, the ash markers created by the other groups were scattered and washed away, while the blackened stone hearths built by the La Chí remained visible. Although the other groups claimed ownership of the land, they could no longer locate their original markers and ultimately ceded the territory to the La Chí. For this reason, the La Chí believe that other ethnic groups scatter votive paper at funerals to symbolically “purchase” burial land from them. As the La Chí already possess sufficient land and need not buy land from anyone else, they have never adopted the custom of burning votive paper.

The Mổ Cóc performs the opening prayers, after which the clan heads conduct their own rituals. If the selected Mổ Cóc has not yet mastered all of the ritual chants, the most knowledgeable village elder assists by prompting and guiding the recitations. This assistant wears attire different from that of the Mổ Cóc: instead of the ceremonial hat, he wraps a cloth around his head, wears a short jacket rather than a long robe, and dresses in wide-legged trousers. He may also assist the So Vé whenever necessary during the ceremony.

The Mổ Cóc recites prayers inviting the La Chí ancestors to return and celebrate the New Year with the villagers, sharing the buffalo meat raised by the community, the sticky rice harvested from the fertile fields of Bản Díu, and the sweet traditional rice wine (rượu hoẵng), offered as a symbol of the villagers’ sincerity and gratitude. Throughout the ritual, the Mổ Cóc also waves a Đoọc Khâu branch back and forth while praying for healthy rice plants and abundant harvests.

After the Mổ Cóc completes the opening ceremony, each clan head begins his own ritual. Holding a buffalo horn filled with rượu hoẵng, each clan head calls upon the ancestors of his lineage to witness the devotion of their descendants. Through these prayers, they ask the ancestors to bless the clan with a growing population, strong and healthy family members, abundant stores of maize and rice, and flourishing herds of buffaloes and horses. As the prayers are recited, the clan heads drink the ceremonial wine, eat pieces of buffalo meat and sticky rice, symbolizing the arrival of the ancestral spirits. They then share the ritual food and wine among themselves, expressing solidarity, mutual support, and unity among the different clans.

The ceremony concludes with the traditional performance of gongs and drums. It begins with two gong players and two drummers standing upright without dancing while performing an introductory rhythm. The clan heads then rise one by one, holding drumsticks and bowing respectfully to the Mổ Cóc and the other clan heads. Each drummer standing on the right gently bends in rhythm with the drumbeats before moving clockwise to play the opposite side of the drum. This sequence continues until every So Vé has performed. The ceremony officially ends when the final drumbeat fades away. After the ritual, the host family prepares a communal feast, inviting everyone who attended the ceremony to share rice wine and buffalo meat in celebration.

Source: Dossier of the Khu Cù Tê Ritual, Department of Culture, Sports and Tourism of Tuyên Quang Province, Tuyên Quang Provincial Museum.

Categories:

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *